Skarga pauliańska jest metodą na odzyskanie należności od dłużnika alimentacyjnego który, by uniknąć płacenia, sprzedaje lub oddaje w formie darowizny swój majątek. Mimo tego, że jest rzadko stosowana przez wierzycieli, warto się zapoznać z tym rodzajem egzekucji, ponieważ czasem bywa ostatnią deską ratunku.    

art. 527§ 1 kodeksu cywilnego:

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Brzmi zawile, poniżej wyjaśniamy, co ten przepis oznacza i w jaki sposób można skorzystać ze skargi pauliańskiej  w celu odzyskania zaległych alimentów.

Skarga pauliańska  będzie skuteczna wyłącznie wtedy, gdy wystąpią wszystkie trzy przesłanki:
  1. dokonanie przez dłużnika czynności prawnej na korzyść osoby trzeciej i na szkodę wierzyciela
  2. świadomość dłużnika, że działa na szkodę wierzyciela
  3. świadomość osoby trzeciej lub możliwość (przy zachowaniu należytej staranności) dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią.

Wyjaśnijmy wszystkie trzy punkty:

1. Dokonaniem czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli może być wyłącznie dokonana czynność prawna, czyli między innymi:
  • sprzedanie za kwotę poniżej wartości lub odstąpienie innej osobie części majątku np. mieszkania, samochodu lub wartościowych przedmiotów, które są składnikami majątku dłużnika,
  • przepisanie w formie darowizny oszczędności lub papierów wartościowych na inną osobę,
  • podział majątku ze szkodą dla wierzyciela po ustaniu wspólności małżeńskiej, jeśli jeden z małżonków był dłużnikiem, a przedmiot zaskarżonej czynności wchodził do majątku wspólnego,
  • ugoda sądowa,
  • zwolnienie innej osoby z należności względem dłużnika

 

Czynność prawna jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela wtedy gdy w jej efekcie dłużnik staje się niewypłacalny, bądź mniej wypłacalny niż był przed jej dokonaniem.

2. Skarga pauliańska będzie zasadna, jeśli sąd uzna że dłużnik miał świadomość, iż działa na szkodę wierzyciela

Można jednak przyjąć, że dłużnik ma świadomość pokrzywdzenia wierzycieli nawet wówczas, gdy takie pokrzywdzenie mógłby on tylko przewidywać w granicach ewentualności.

 

3.  Skarga pauliańska będzie zasadna, jeśli udowodni się wiedzę osoby trzeciej (tej która na tym skorzystała), że czynność prawna jest ze szkodą dla wierzyciela

Oznacza to, że osoba na której korzyść czynność prawna jest dokonana wie o tym, w jakim celu dłużnik zbywa na niego swój majątek, lub przy zachowaniu należytej staranności, mógłby taką wiedzę zdobyć. Jeśli jest to osoba będąca z dłużnikiem w bliskim stosunku np. członek rodziny, konkubina, przyjaciel itp. sąd domniemywa, że taką wiedzę posiada.

Kolejnym przypadkiem jest sytuacja, kiedy osoba zyskującą na nabyciu majątku dłużnika jest przedsiębiorcą będącym z nim w stosunkach gospodarczych (np. pracodawca, wspólnik, pracownik, kontrahent), wówczas traktowany jest tak samo, jakby był osobą mu bliską. Czyli sąd domniemywa, że wiedział, iż działa z krzywdą dla wierzyciela.

W przeciwnym wypadku wiedzę osoby trzeciej trzeba udowodnić.

Skargę pauliańską wierzyciel składa  przeciwko osobie trzeciej, na którą został przekazany/przepisany majątek. Obowiązek udowodnienia, że zaistniały wszystkie trzy wyżej wymienione przesłanki ciąży na wierzycielu.

 

Jeśli skarga pauliańska zostanie przez sąd uznana, to jej skutkiem będzie uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. Oznacza to, że wierzyciel zyskuje prawo do odebrania swojej należności z przedmiotów bądź nieruchomości, które dłużnik zbył na osobę trzecią.

 Przykład: Pan Jan w wyniku niepłaconych alimentów miał dług w wysokości 10 000 zł. W obawie, iż komornik zajmie jego samochód, przekazuje go w formie darowizny swojej przyjaciółce, pani Jolancie.
Wierzycielem w tej sytuacji jest małoletnie dziecko pana Jana, a jego ustawowym przedstawicielem jego matka, pani Anna.
Pani Anna składa skargę paulińską przeciwko pani Jolancie i żąda uznania darowizny na jej korzyść za bezskuteczną. Jeśli sąd uzna skargę za zasadną, pani Jolanta zostanie zobowiązana do zwrotu darowizny. Samochód wejdzie z powrotem w majątek pana Jana i z tego majątku będą spłacone należności na rzecz dziecka pani Anny.

Termin na złożeni skargi wynosi 5 lat od daty tej czynności. Czyli niezależnie od tego, kiedy dowiesz się o upłynnieniu majątku, w ciągu 5 lat musisz wnieść pozew lub podnieść zarzut. Jeśli tego nie uczynisz – uprawnienie do żądania uznania czynności prawnej za bezskuteczną wygasa.