Na pewno usłyszałaś to choć raz, prawda? Bolący brzuszek, główka albo zmęczenie …  te lub inne objawy, pojawiają się po raz kolejny tuż przed pójściem do szkoły, mogą być sygnałem ważnego problemu, o którym dziecko jeszcze nie umie Ci opowiedzieć.

 

I choć większość z nas słyszała, że „paluszek i główka to szkolna wymówka…”, nie warto takich sygnałów bagatelizować. Bardzo często organizm daje sygnał o tym, że maluch emocjonalnie nie radzi sobie z jakąś sytuacją życiową. Kiedy trudności mocno się nasilają, już na samą myśl o szkole, mogą pojawić się fizyczne objawy lęku:

  • ból brzucha, biegunka
  • ból głowy
  • pocenie rąk
  • uczucie słabości w nogach (nogi jak z waty)
  • przyspieszone bicie serca
  • zaczerwienienie
  • uczucie słabości, brak sił

Przyznaj sama, nie miałaś tak nigdy w stresującej sytuacji? Przed ważną dla Ciebie rozmową o pracę, wezwana na dywanik do szefa, czy idąc na obronę pracy dyplomowej? No właśnie.

Dziecko, które zmaga się z lękiem szkolnym, doznaje podobnych objawów. Często jednak nie umie jeszcze połączyć tego stanu ze swoim lękiem i mówiąc Ci, że jest chore – faktycznie w to wierzy.

Oczywiście do czasu, kiedy pozwolisz zostać w domu… wtedy od ręki objawy mijają. Manipulacja? Nie. Organizm dostaje sygnał, że „zagrożenie” minęło. Uspokaja się i dziecko momentalnie wraca do zdrowia. Do kolejnego poranka, kiedy znowu trzeba wstać do szkoły. Co robić?

 

Po pierwsze – zdiagnozuj problem

 

Przyczyny lęku szkolnego mogą być różne. Często  bywa tak, że występuje ich kilka jednocześnie lub jedne wynikają z innych. Poniżej zajdziesz kilka najczęściej występujących przyczyn lęków szkolnych. Potraktuj je jako wskazówkę, która może pomóc Ci odnaleźć problem, z którym boryka się Twoje dziecko.

  • Obawa o porażkę. Może być ona widziana przez dziecko różnie – u bardziej wrażliwych dzieci już sam lęk przed słabą oceną lub skrytykowanie przez nauczyciela może być bodźcem, który wywoła lęk przed pójściem do szkoły.
  • Lęk przed wystąpieniem przed klasą. Jeśli lęki występują głównie wtedy, kiedy do nauczenia była piosenka, wiersz lub nauczyciel może odpytywać przy tablicy, dziecko może zmagać się z lękiem i czarnymi myślami związanymi z wystąpieniem na forum klasy. W małej głowie pojawiają się myśli „A co jak mnie wyśmieją”, „pewnie coś pomylę i zrobię z siebie głupka”.
  • Trudności w relacji z rówieśnikami. Nie każdemu dziecku włączenie się w nową grupę przychodzi lekko. Czasem zagadanie do nowych kolegów jest tak dużym wyzwaniem, że początkowo woli trzymać się na uboczu. A potem z dnia na dzień, kiedy zawiązują się pierwsze znajomości, może być coraz trudniej włączyć się do grupy kolegów, którzy już mają „swoje sprawy”.
  • Przemoc w szkole jest dość częstą przyczyną lęków szkolnych. Nawet jeśli dziecko nie było ofiarą, a „tylko” świadkiem.
  • Nauczyciel, który budzi grozę.

 

Jak dowiedzieć się, co wywołuje lęk szkolny

 

Jeśli zapytasz dziecko, dlaczego boi się iść do szkoły, możesz nie otrzymać jasnej odpowiedzi. Wiele dzieci, szczególnie w pierwszym etapie nauki, nie ma jeszcze wystarczającej świadomości siebie i swoich emocji, żeby opisać źródło swoich lęków. Żeby dojść od tego, potrzeba czasu, skupienia się na tym co płynie z wewnątrz i wspólnych prób nazwania tego.

Szczególnie w przypadku młodszych dzieci, dobrym sposobem na zagłębienie się w trudne emocje i zobaczenie świata jego oczami, jest zabawa w szkołę.

Infografika pochodzi z poradnika – Lęk przed szkołą, czyli dlaczego twoje dziecko nie chce iść do szkoły i jak sobie z tym radzić.

 

Jak pomóc dziecku oswoić lęk

 

Kiedy uda Ci się zidentyfikować i nazwać lęki dziecka, możesz spróbować oswoić je i pokonać. Zanim to zrobisz, mamy dla Ciebie kilka rad, jak działać.

  • Okaż empatię. Jeśli dziecko chce opowiadać o trudnych sytuacjach, znajdź czas żeby wysłuchać go tak długo, jak będzie tego potrzebować. Nie oceniaj, nie przerywaj żeby dopowiedzieć co mogłoby zrobić.
  • Pomóż nazwać emocje i uczucia. Kiedy nazywamy je i o nich rozmawiamy, stają się bardziej zrozumiałe – szczególnie dla dziecka, które dopiero uczy się rozpoznawać swoje uczucia.
  • Nie bagatelizuj, nawet jeśli lęki Tobie wydają się irracjonalne i przesadzone. Dla dziecka są bardzo dotkliwe i jeśli teraz je zbagatelizujesz, poczuje się nierozumiane i kolejnym razem będzie coraz trudniej mu się otworzyć.
  • Nie krytykuj, unikaj moralizowania. Powtarzanie „przecież mówiłam Ci, żebyś więcej ćwiczyła wiersz, nie musiałabyś się potem bać” albo „jak będziesz taka nieśmiała, nigdy nie znajdziesz koleżanek” nie pomoże Twojemu dziecku pokonać lęku.
  • Wspólnie wypracujcie rozwiązania. Wiem, że pewnie już na początku rozmowy z dzieckiem masz gotową receptę, jak powinno się zachować. Jednak pamiętaj – to Twoje rozwiązanie. A problem dotyczy dziecka i dawanie mu gotowego scenariusza jest nienajlepszym pomysłem, bo odbierasz mu szansę na stworzenie własnych strategii radzenia sobie z takimi problemami.
  • Terapia przez zabawę. Pamiętasz zabawę z poprzedniego akapitu? Możesz wykorzystać ją do wspierania dziecka w radzeniu sobie z lękiem. Niech lalki i pluszaki pokonują stresujące i budzące strach sytuacje. Pozwól, by dziecko występowało w różnych rolach i dbaj o to, by scenki zawsze kończyły się powodzeniem dla zalęknionego misia czy lali.
  • Uzbrój się w cierpliwość. Lęki – nawet te szybko rozpoznane i przepracowane z dzieckiem, nie miną z dnia na dzień. Młody uczeń często potrzebuje czasu, żeby oswoić się z nową sytuacją i uporać się z obawami.
  • Porozmawiaj z nauczycielem. Opowiedz mu o uczuciach swojego dziecka i poproś o zadbanie o komfort malucha w szkole.

 

WAŻNE. Jeśli wiesz lub choćby podejrzewasz, że dziecko było ofiarą lub świadkiem przemocy w szkole albo jest zastraszane, niezwłocznie powiadom nauczyciela lub dyrekcję szkoły.